Fusy z kawy trafiają do mojego ogrodu od kilku sezonów. Na początku wysypywałem je prosto z ekspresu pod wszystko, co rosło w zasięgu ręki, bo czytałem, że to darmowy, kwaśny nawóz dla każdej rośliny. Skończyło się szarą, zbitą skorupą wokół młodych sadzonek i pierwszą porażką: sadzonki sałaty posadzone w grubo posypanej grządce stanęły w miejscu i wyglądały na przytłoczone. Od tamtej pory sprawdzam, co fusy faktycznie robią w glebie.
W tym artykule wyjaśniam, jaki skład mają zużyte fusy, które rośliny je lubią, które znoszą je źle i jak je stosować, żeby pomagały, a nie szkodziły. Pokażę też, co mówią o nich badania uczelni ogrodniczych, bo część popularnych przekonań, na przykład o silnym zakwaszaniu gleby, jest przesadzona.
Spis treści:
Co zawierają fusy z kawy i jak działają na glebę?
Zużyte fusy zawierają azot, niewielkie ilości fosforu i potasu oraz sporo materii organicznej. Azot jest w nich jednak związany w trudno dostępnych formach, więc fusy nie działają jak szybki nawóz azotowy. Rozkładają się powoli, a w trakcie rozkładu mikroorganizmy glebowe same pobierają część azotu. Dlatego gruba warstwa świeżych fusów może krótkotrwale pogorszyć dostępność azotu dla roślin zamiast ją poprawić. Moja sałata na pierwszej grządce prawdopodobnie ucierpiała właśnie z tego powodu, a także przez zbitą warstwę, która słabo przepuszczała wodę.
Drugi mit dotyczy kwasowości. Świeże, niezaparzone ziarna są kwaśne, ale po zaparzeniu większość kwasów przechodzi do napoju. Zużyte fusy mają odczyn zbliżony do obojętnego lub lekko kwaśnego, więc nie zakwaszą gleby w istotnym stopniu. Obserwacje z własnego ogrodu to potwierdzają: pH moich grządek po dodawaniu fusów, mierzone zwykłym testerem, nie zmieniło się w sposób, który mógłbym odróżnić od zwykłych wahań. Jeśli roślina wymaga kwaśnego podłoża, fusy tego nie załatwią, a skuteczniejsze są torf kwaśny, kora sosnowa albo nawozy zakwaszające.
Fusy mają za to realną wartość jako materia organiczna. Poprawiają strukturę gleby, zwiększają jej pojemność wodną i dokarmiają dżdżownice, a te przyciągają do kopca kompostowego bardzo chętnie. Zawierają też kofeinę i inne związki, które w większym stężeniu mogą hamować kiełkowanie nasion i wzrost niektórych roślin. Stąd rada, której trzymam się dziś konsekwentnie: fusy dodaję w cienkiej warstwie, mieszam z ziemią albo najpierw kompostuję.
Rośliny, którym fusy zwykle służą
Fusy najlepiej sprawdzają się u roślin lubiących próchniczną, wilgotną i przepuszczalną glebę, a także u tych, które lubią odczyn od lekko kwaśnego do obojętnego. Trzeba jednak pamiętać, że korzyść wynika raczej z poprawy struktury podłoża niż ze zmiany pH.
Rośliny kwasolubne i próchnicolubne
Do tej grupy należą borówka amerykańska, rododendrony, azalie, hortensje ogrodowe, wrzosy i wrzośce. U mnie pod borówkami cienka warstwa fusów zmieszana z korą sosnową zadziałała jako dodatek do ściółki. Krzewy trzymały wilgoć lepiej niż w sąsiednim rzędzie, a ziemia pod nimi była luźniejsza i pachniała lasem. Nie przypisuję tego wyłącznie fusom, bo kora robiła swoje, ale nie zauważyłem żadnych objawów, które sugerowałyby szkodę.
Z hortensjami bywa różnie. Wiele poradników obiecuje, że fusy zmienią kolor kwiatów na niebieski. Nie obiecałbym tego nikomu. Barwa zależy od dostępności glinu w glebie i od jej pH, a fusy nie wpływają na te parametry wystarczająco, by zrobić różnicę. U mnie kwiaty zmieniały odcień z sezonu na sezon, ale nie potrafiłem tego powiązać z dodawaniem fusów.
Warzywa i inne rośliny
Za dobrze reagujące na dodatek fusów uchodzą marchew, rzodkiewka, buraki, truskawki, róże i część roślin ozdobnych. Najważniejsze, by dawać fusy w ilościach umiarkowanych. W moim ogrodzie truskawki rosły dobrze na grządce wzbogaconej kompostem z dodatkiem fusów, ale nie mogę wykluczyć, że zasługa leżała po stronie samego kompostu. Warzywa, które chętnie korzystają z żyznej, próchniczej ziemi, zwykle nie mają nic przeciwko fusom, o ile nie leżą grubą, zbitą warstwą.
Dobrym zastosowaniem są też rośliny w gruncie, które i tak potrzebują ściółki, na przykład krzewy owocowe i róże. Cienko rozsypane fusy zmieszane z liśćmi lub skoszoną trawą tworzą lekką, przewiewną ściółkę, która zatrzymuje wodę. Samej warstwy fusów jako ściółki bym nie stosował, bo wysycha na wierzchu, tworzy skorupę, a potem trudno ją nawilżyć.
Rośliny, którym fusy szkodzą lub nie pomagają
Najwięcej szkód widziałem przy siewie i przy młodych sadzonkach. Kofeina i inne związki zawarte w fusach potrafią utrudniać kiełkowanie, dlatego nie sieję nasion w ziemię z dużym dodatkiem świeżych fusów. W moim przypadku rzodkiewka wysiana w grządkę, którą kilka dni wcześniej obficie przysypałem fusami, wschodziła nierówno i z dużymi lukami. Po tym doświadczeniu zacząłem odstawiać fusy na kompost na kilka tygodni przed siewem.
Nie polecam ich także roślinom, które lubią suchą, ubogą i zasadową glebę, na przykład lawendzie, szałwii czy rozmarynowi. Takie rośliny cierpią od wilgotnej, zbitej warstwy organicznej bardziej niż od braku składników. Do tej grupy zaliczam również kaktusy i sukulenty w doniczkach, gdzie wilgotne fusy sprzyjają gniciu korzeni i pojawianiu się pleśni.
W doniczkach domowych fusy są ogólnie ryzykowne. Wysypane na wierzch podłoża potrafią pokryć się białą pleśnią i przyciągnąć muszki. Raz zobaczyłem puszysty, biały nalot na ziemi w doniczce z paprocią i zrozumiałem, że w pojemniku, gdzie wymiana powietrza jest ograniczona, fusy lepiej pominąć. Jeśli ktoś bardzo chce je stosować, powinien wysuszyć je na talerzu i wymieszać w niewielkiej ilości z całą objętością podłoża.
Warto też wspomnieć o zwierzętach. Kofeina jest szkodliwa dla psów i kotów, więc zużyte fusy leżące na wierzchu ziemi tam, gdzie zwierzęta mają dostęp, mogą być problemem. Jeśli mam wątpliwości, kompostuję fusy w zamkniętym pojemniku albo mieszam je z ziemią.
Jak stosować fusy z kawy krok po kroku?
Skuteczność fusów zależy bardziej od sposobu użycia niż od samej rośliny. Poniżej opisuję trzy metody, które u mnie sprawdziły się najlepiej, a potem krótką instrukcję postępowania. Stosuję je w kolejności od najbezpieczniejszej.
Najpewniejszą metodą jest kompostowanie. Fusy zaliczają się do materiałów bogatych w azot, więc zawsze mieszam je z materiałem brązowym, czyli suchymi liśćmi, kawałkami tektury i słomą. Dzięki temu kompost nie robi się mokry i cuchnący, a fusy rozkładają się równomiernie. Po kilku miesiącach dostaję kompost, który można bezpiecznie dodawać do większości grządek, także pod siewy.
Drugą metodą jest cienka warstwa wymieszana z wierzchnią warstwą gleby. Rozsypuję fusy w ilości, która ledwie zakrywa ziemię, a potem przekopuję lub grabię razem ze ściółką. Taka forma jest dobra dla krzewów, róż i warzyw owocowych. Trzecia metoda to zalewanie: łyżkę fusów zalewam wodą, odstawiam na dobę i podlewam rośliny rzadkim roztworem. Nie znam badań, które potwierdzałyby, że taka woda działa jak nawóz, więc traktuję ją jako dodatek ewentualny, a nie podstawę nawożenia.
Aby uporządkować postępowanie, stosuję taką kolejność:
- Zbieram fusy do pojemnika i suszę je na tacy, żeby nie spleśniały zanim ich użyję.
- Fusy bez dodatków (mleka, cukru, filtrów z papieru wybielanego chlorem) dodaję do kompostu razem z suchym materiałem węglowym.
- Do gruntu dodaję je tylko w cienkiej warstwie i zawsze mieszam z wierzchnią warstwą ziemi.
- Przed siewem lub sadzeniem sadzonek odczekuję kilka tygodni od ostatniego dodania fusów.
- Obserwuję rośliny i ziemię: jeśli powierzchnia robi się zbita lub pojawia się pleśń, wstrzymuję dodawanie fusów.
Najczęstsze błędy przy używaniu fusów jako nawozu
Najczęstszym błędem, który sam popełniłem, jest zbyt gruba warstwa. Fusy po wyschnięciu tworzą coś w rodzaju skorupy, która odpycha wodę, więc rośliny wyglądają na przesuszone mimo regularnego podlewania. Zasada, którą dziś stosuję, jest prosta: warstwa nie powinna być grubsza niż kilka milimetrów, a najlepiej od razu wymieszać ją z podłożem.
Drugi błąd to oczekiwanie, że fusy zastąpią nawóz. Nawet w kompoście są one źródłem materii organicznej i niewielkich ilości składników, a nie kompletnym pokarmem. Rośliny żarłoczne, takie jak pomidory, dynie czy kapusta, potrzebują dodatkowego nawożenia, a fusy można potraktować jako uzupełnienie. Nie oczekuję też, że fusy odstraszą ślimaki. W moim ogrodzie ślimaki przechodziły przez fusy bez widocznego problemu, a przekonanie, że to skuteczna bariera, nie znalazło u mnie potwierdzenia.
Trzeci błąd dotyczy pochodzenia fusów. Fusy z ekspresu przelewowego czy kawiarki, bez dodatku mleka i cukru, są bezpieczne. Fusy z kawy z mlekiem szybko gniją i śmierdzą. Zwracam też uwagę na papierowe filtry: jeśli są niebielone, wrzucam je do kompostu razem z fusami, a bielone odrzucam. Jeśli ktoś ma zastrzeżenia co do składu gleby, powinien wykonać prosty test pH lub badanie w stacji chemiczno-rolniczej, zamiast zgadywać na podstawie poradników.
Moja ocena: fusy jako dodatek do kompostu, nie cudowny nawóz
Po kilku sezonach uważam fusy z kawy za cenny dodatek, ale nie za nawóz. Największą ich zaletą jest to, że poprawiają strukturę gleby i kompostu, a przy okazji ograniczają ilość odpadów kuchennych. Najwięcej korzyści widziałem tam, gdzie trafiały do kompostu, a potem do ziemi pod krzewy jagodowe, róże i warzywa korzeniowe. Najmniej tam, gdzie liczyłem na szybki efekt, czyli przy siewie i w doniczkach.
Przeceniane jest według mnie ich działanie zakwaszające i odstraszające szkodniki. Pomijana bywa za to ostrożność przy młodych roślinach i nasionach oraz ryzyko skorupy na powierzchni gleby. Dlatego typowemu ogrodnikowi poleciłbym prostą drogę: zbierać fusy, kompostować je z suchym materiałem, a gotowy kompost wprowadzać do grządek. Bezpośrednio do gruntu dodawałbym je tylko w cienkiej warstwie, pod rośliny wieloletnie.
Inaczej postąpiłbym, gdy ktoś uprawia rośliny lubiące suchą, ubogą ziemię albo trzyma rośliny w doniczkach w domu. Wtedy fusy wolałbym zostawić poza uprawą i wykorzystać je wyłącznie w kompostowniku. Jeśli mam dziś wskazać jedną zasadę, brzmi ona tak: fusy dawaj rzadko, cienko i wymieszane z ziemią, a pierwsze efekty oceniaj po całym sezonie, nie po tygodniu.
