Najczęstsza historia z tą piłką wygląda tak. Ktoś kupuje MS 180 do cięcia opału i drobnych prac w ogrodzie, tnie przez dwa sezony i pewnego dnia łańcuch zaczyna dymić, a na prowadnicy pojawia się niebieskawy nalot. Wtedy zwykle pada pytanie, jak wyregulować smarowanie. Tyle że w tym modelu na to pytanie trzeba odpowiedzieć trochę inaczej, niż sugeruje większość poradników.
Cała teza tego tekstu jest prosta: w MS 180 nie ma klasycznej regulacji, o jakiej wszyscy mówią, więc o ilości oleju na łańcuchu decydują czystość, rodzaj oleju i stan prowadnicy, a nie śrubka. Pokażę, jak to sprawdzić w pięć minut, co naprawdę można ustawić, skąd biorą się typowe usterki i jak odróżnić brak oleju od złego napięcia łańcucha. Zaznaczam z góry, że szczegóły konstrukcyjne mogą się różnić między rocznikami, więc swój egzemplarz zawsze zweryfikuj z instrukcją obsługi.
Spis treści:
Czy w MS 180 da się regulować smarowanie łańcucha
W wielu większych piłkach spalinowych producent montuje pokrętło lub śrubę, którą zmienia się wydatek pompki oleju. MS 180 to piła amatorska, lekka, i według mojej wiedzy w typowym egzemplarzu takiej regulacji nie znajdziesz. Pompka oleju pracuje ze stałym wydatkiem, a ilość oleju zależy od obrotów silnika, bo napęd pompki jest związany z pracą układu. Jeśli więc w internecie trafiasz na instrukcję „przekręć śrubę pod piłą, żeby dolać oleju”, prawie na pewno dotyczy ona innego modelu, na przykład większej piły z serii MS. Zanim cokolwiek wykręcisz, obejrzyj spód obudowy i sprawdź instrukcję, bo nie dam gwarancji, że każda odmiana lub rocznik wygląda identycznie.
Co z tego wynika w praktyce? Że problem „za mało oleju” prawie nigdy nie jest problemem ustawień. To problem drożności: zatkany kanał, zapchany filtr, zanieczyszczony otwór w prowadnicy albo zbyt gęsty olej na mrozie. I tu leży główny błąd początkujących: kręcą, szukają regulatora, a w tym czasie trociny zapiekają się w kanale, który trzeba po prostu oczyścić.
Druga ważna rzecz. Ilość oleju zależy od obrotów. Cięcie na niskich obrotach, na przykład przy dociskaniu zbyt tępym łańcuchem, daje mniej oleju na łańcuchu niż cięcie przy pełnym gazie. Piła, która „pije” mało oleju na biegu jałowym, jest w pełni sprawna. Dlatego ocenę smarowania zawsze robi się przy pracujących, wysokich obrotach, nigdy na wolnym biegu.
Test na pięć minut: czy łańcuch dostaje olej
Zanim zaczniesz cokolwiek rozbierać, zrób prosty test. Zatankuj olej do łańcucha, uruchom piłę, zabezpiecz się okularami i rękawicami, i trzymaj końcówkę prowadnicy w odległości około 15 cm od kartonu, jasnej deski lub pnia. Daj pełny gaz na kilka sekund. Na podłożu powinien pojawić się cienki, ciągły ślad oleju, wyrzucany przez obracający się łańcuch. Jeśli ślad jest wyraźny i równy, smarowanie działa i nie ma czego regulować.
Jeśli śladu nie ma wcale albo jest bardzo słaby, wyłącz piłę i sprawdź kolejno kilka rzeczy. Czy zbiornik oleju faktycznie jest napełniony? Czy korek ma sprawną odpowietrzną część, bo zatkany powoduje podciśnienie i olej nie wypływa? Czy otwór wlotowy oleju w prowadnicy jest drożny i pokrywa się z otworem w korpusie piły? Czy rowek wzdłuż prowadnicy jest czysty? W praktyce zwykle widać, że przyczyna siedzi w którymś z tych miejsc, a nie w samej pompce.
Pamiętaj, że to test orientacyjny. Przy bardzo gęstym oleju zimą ślad pojawi się wolniej, bo olej potrzebuje chwili, żeby się rozgrzać. Daj więc piłce kilkadziesiąt sekund pracy, zanim uznasz, że coś jest zepsute. Dodatkowo oceń efekt po cięciu: po kilku cięciach łańcuch powinien być lekko wilgotny od oleju, a wióry mają mieć ślad oleju, nie powinny być suche i gorące w dotyku.
Co naprawdę decyduje o ilości oleju na łańcuchu
Skoro nie ma pokrętła, trzeba wiedzieć, co jest realnym „regulatorem”. Po pierwsze, stan kanałów. Olej płynie ze zbiornika przez filtr, pompkę i kanał do otworu w prowadnicy. Wystarczy, że w jednym z tych miejsc osadzą się trociny zmieszane ze starym olejem, a przepływ spada. Po drugie, stan prowadnicy: rowek, którym biegnie łańcuch, z czasem się zwęża i zabrudza, a otwór olejowy w prowadnicy potrafi zarosnąć. Po trzecie, rodzaj oleju i temperatura. Po czwarte, obroty, o których pisałem wyżej.
Najbardziej niedoceniany jest rowek prowadnicy. Wyjmujesz prowadnicę, kawałkiem cienkiego drutu lub specjalnym skrobakiem do rowków przeciągasz wzdłuż rowka i oczyszczasz go z zaschniętej mieszanki oleju i wiórów. Widziałem wielokrotnie, że po takim zabiegu piła, która rzekomo „nie smarowała”, zaczyna wyrzucać olej jak nowa. Nie obiecuję, że to zadziała w każdym przypadku, ale to pierwsze miejsce, w które zajrzałbym przed jakąkolwiek wizytą w serwisie.
Przy okazji prowadnicę warto odwracać co jakiś czas, na przykład przy każdej lub co drugiej wymianie łańcucha, żeby zużywała się równomiernie. Prowadnica zużyta tylko z jednej strony ma nierówny rowek i gorzej rozprowadza olej, nawet jeśli pompka działa bez zarzutu.
Jaki olej do łańcucha wybrać i dlaczego to ma znaczenie
Olej do łańcucha to nie jest „jakiś olej”. Musi dobrze przylegać do metalu i nie spływać od razu pod wpływem siły odśrodkowej, dlatego ma specjalną lepkość i dodatki zwiększające przyczepność. W MS 180 sprawdza się olej przeznaczony wprost do łańcuchów pił, najlepiej biodegradowalny, jeśli tniesz w ogrodzie, przy owocowych drzewach i blisko miejsc, w których olej może trafić do gleby. Nie wlewaj oleju silnikowego z samochodu ani przepracowanego z wymiany. Jest zbyt rzadki albo ma dodatki, które się nie sprawdzą, a zużyty olej zawiera zanieczyszczenia. Taka oszczędność kończy się prowadnicą do wymiany.
Mit kontra praktyka: „gęstszy olej to lepsze smarowanie”. Jest tak tylko do pewnego momentu. Zbyt gęsty olej, zwłaszcza zimą, nie przepłynie przez kanały w wystarczającej ilości i łańcuch będzie jechał na sucho. Zbyt rzadki z kolei zostanie wyrzucony z łańcucha w kilka chwil. Dlatego dobieram olej do pory roku i temperatury. Latem sprawdza się standardowy olej do łańcuchów, a przy mrozie wybrałbym wersję do niskich temperatur albo rozcieńczył według zaleceń producenta oleju. Konkretne proporcje i zalecenia musisz sprawdzić na opakowaniu, nie podam ich z pamięci.
Reguła kciuka: jeśli po zimowym uruchomieniu olej zostawia tylko blady ślad, dłuższy rozruch pod obciążeniem i krótka praca bez cięcia często rozwiązują sprawę. Jeśli po dwóch minutach nadal nie ma śladu, szukaj zatoru, nie winy gęstego oleju.
Napięcie łańcucha i ostrość: dlaczego często mylimy je z brakiem smarowania
Wiele osób diagnozuje brak oleju, gdy piła dymi, a przyczyna jest zupełnie inna. Zbyt napięty łańcuch ociera się o prowadnicę z dużym oporem i grzeje się szybciej, niż olej jest w stanie go schłodzić. Zbyt luźny wypada z rowka, a w skrajnym wypadku spada z prowadnicy, co jest niebezpieczne. Poprawne napięcie sprawdzasz na zimnej pile: łańcuch ma dać się przesunąć po prowadnicy ręką w rękawicy, a po uniesieniu na środku nie może zwisać luźno. Dokładne wartości i procedurę napinania znajdziesz w instrukcji, bo konstrukcja napinacza zależy od wersji.
Tępy łańcuch to drugi sprawca. Piła tępym łańcuchem produkuje pył zamiast wiórów, wymaga mocnego dociskania i generuje dużo ciepła. Olej odparowuje i palą się trociny. Jeżeli wióry przypominają mąkę, a piła ciągnie na bok, łańcuch jest do ostrzenia, a nie piła do regulacji. Ostrzenie ogranicz do tego, co potrafisz zrobić poprawnie, a jeśli nie masz wprawy, oddaj łańcuch do ostrzenia.
Scenariusz „co poszło nie tak”, wyobraźmy sobie typową sytuację: właściciel MS 180 tnie gałęzie po zimowej wichurze, łańcuch jest tępy po kontakcie z ziemią, więc mocno dociska. Po kilkunastu minutach z prowadnicy zaczyna iść dym, a łańcuch przebarwia się na niebiesko. Winowajca to nie brak oleju w zbiorniku, bo zbiornik jest pełen, tylko tępy łańcuch i docisk na zbyt niskich obrotach. Naprawa: ostry łańcuch, pełny gaz przy cięciu, przerwa na ostygnięcie i sprawdzenie, czy prowadnica nie uległa przegrzaniu.
Jak oczyścić układ smarowania krok po kroku
Jeśli test pokazał słaby ślad oleju, wykonaj czyszczenie. Poniższe kroki mają sens tylko wtedy, gdy zachowasz kolejność, bo każdy z nich eliminuje jedną z najczęstszych przyczyn, od najprostszej do najbardziej pracochłonnej. Przed pracami wyłącz silnik, poczekaj, aż ostygnie, i załóż rękawice, bo łańcuch jest ostry nawet wtedy, gdy piła stoi.
- Zdejmij pokrywę łańcucha, wyjmij łańcuch i prowadnicę i dokładnie oczyść gniazdo prowadnicy z trocin i zaschniętego oleju. Przy okazji zwróć uwagę na otwór olejowy w korpusie piły.
- Oczyść rowek prowadnicy i jej otwór olejowy drutem lub skrobakiem, aż rowek będzie czysty na całej długości. Sprawdź, czy prowadnica nie ma wygiętych krawędzi.
- Sprawdź korek zbiornika oleju i jego odpowietrzenie. Jeśli korek jest brudny lub uszkodzony, wymień go.
- Przy zbiorniku sprawdź filtr oleju. W razie wątpliwości pozwól wymienić go serwisowi albo zrób to według instrukcji obsługi. Nie wpychaj w kanały byle czego, bo można uszkodzić elementy pompki.
- Złóż całość, napnij łańcuch i powtórz test na pięć minut. Jeśli ślad oleju nadal jest słaby, kolejny krok to serwis.
Nie próbuj rozbierać samej pompki oleju, jeśli nie masz doświadczenia i nie znasz układu. Jej wymiana lub czyszczenie to zadanie dla serwisu, szczególnie że zdarza się, iż uszkodzenie wynika z zużytego elementu napędu pompki, a nie z zabrudzenia. Tego nie sprawdzisz w warsztacie amatorskim.
Kalendarz błędów: kiedy problemy ze smarowaniem pojawiają się najczęściej
Wiosna: po zimowym postoju olej w zbiorniku zgęstniał lub osadził się, a w kanałach zaschły resztki. Piła uruchomiona po miesiącach potrafi mieć słabe smarowanie przez pierwsze minuty. Lepiej opróżnić zbiornik ze starego oleju i nalać świeży.
Lato: dużo cięcia, długie sesje, przegrzewanie przy tępym łańcuchu. Tu problemem jest zwykle ostrość i napięcie, nie olej. Do tego kurz i pył z suchego drewna szybko zapychają rowek prowadnicy.
Jesień: sezon cięć i porządków po drzewach. Mokre, żywiczne drewno oblepia rowek i kanał. Czyszczenie rowka warto robić częściej niż zwykle, na przykład po każdej większej sesji.
Zima: mróz i zbyt gęsty olej. Najczęstsza przyczyna „braku oleju” w sezonie zimowym to właśnie zła lepkość oleju, nie usterka.
Kiedy oddać piłę do serwisu
Są sytuacje, w których dalsze próby domowe nie mają sensu. Jeśli po czyszczeniu rowka, wymianie oleju na właściwy i sprawdzeniu korka piła nadal nie wyrzuca śladu oleju przy pełnym gazie, przyczyna jest prawdopodobnie głębiej: w pompce, jej napędzie albo kanale w korpusie. Nie wiem, jak będzie wyglądać Twój konkretny egzemplarz, więc nie podam jednej diagnozy. Zbyt długa praca na sucho niszczy prowadnicę i łańcuch, które są droższe niż wizyta w serwisie.
Podobnie, jeśli prowadnica ma niebieskie przebarwienia, wytarty rowek albo nierówne boki, wymień ją, zamiast liczyć, że lepszy olej to naprawi. I jeśli zauważysz wyciek oleju spod obudowy po postoju, a zbiornik pustoszeje bez pracy, to inny rodzaj problemu: uszczelnienie. Wtedy także serwis.
Bezpieczeństwo: przy każdej obsłudze piły spalinowej pracuj w rękawicach i okularach, a podczas cięcia stosuj ochronę słuchu i obuwie ochronne. Przy pracach na wysokości lub przy większych drzewach wybierz specjalistę. Przepisy o wycince drzew na prywatnej działce sprawdź w aktualnych przepisach i w urzędzie gminy, bo mogą wymagać zgłoszenia lub zezwolenia.
Moja ocena: MS 180 nie potrzebuje regulacji, tylko czystości
Mam do tej sprawy jedno stanowisko. Szukanie regulatora smarowania w MS 180 to najczęściej strata czasu, a czasem droga do popsucia czegoś, co działało. Ta piła nie została zaprojektowana pod ręczne dostrajanie oleju, tylko pod to, żeby po prostu pracowała, jeśli kanały są czyste, olej jest dobrany do pogody, a łańcuch ostry i poprawnie napięty. Najważniejsze są te cztery rzeczy i regularność ich sprawdzania.
Przereklamowane są domowe sposoby: dolewanie oleju silnikowego, przeróbki pompki czy szukanie ukrytych śrubek z cudzych instrukcji. Niedoceniane jest czyszczenie rowka prowadnicy po każdej większej sesji i prosty test na pięć minut, który robisz przed sezonem i gdy coś wzbudzi Twoje podejrzenia. Jeśli piła pracuje rzadko, na krótkich cięciach w ogrodzie, wystarczy przegląd raz na sezon. Jeśli tniesz dużo opału, rób go częściej.
W typowej sytuacji poleciłbym więc kolejność: najpierw ostry łańcuch i poprawne napięcie, potem czysty rowek i właściwy olej, a dopiero na końcu serwis. Inaczej zrobiłbym tylko wtedy, gdy piła ma już duży przebieg albo wyciek, bo wtedy podejrzewam część mechaniczną. Pamiętaj: w MS 180 o smarowaniu decyduje czystość, nie regulacja. Przed następnym sezonem poświęć piętnaście minut na wyczyszczenie rowka i zrób test na kartonie, a będziesz wiedział, czy olej dociera tam, gdzie powinien.
